Toptan lastik alırken nelere dikkat edilmeli? Lastikçiler için kontrol listesi

Toptan lastik alırken siparişi onaylamadan önce yedi şeye bakın: üretim haftası ve yılı (DOT kodu), stoğun gerçekten rafta olup olmadığı ve teslim günü, teklif edilen ürünün aradığınızla birebir aynı olup olmadığı, kargo dahil birim maliyet, ödeme koşulu, fatura ve ayıp süreci, bir de en az iki tedarikçinin teklifi. Bunların çoğu tek bir yazışmayla netleşir; netleşmeyeni siparişten önce yazıya geçirin.

Fiyat bu listede ayrı bir madde değil, çünkü ancak ürün, yaş ve teslim koşulu aynıyken karşılaştırılabilir. Aksi hâlde düşük görünen rakam başka bir lastiğin fiyatı olabilir.

Lastiğin üretim tarihi (DOT) siparişte nasıl teyit edilir?

DOT kodu, lastiğin yanağındaki tanımlama dizisidir; adını ABD Ulaştırma Bakanlığı'nın (Department of Transportation) kısaltmasından alır. Son dört hanesi üretim haftasını ve yılını verir: 2325 ile biten lastik 2025'in 23. haftasında, 0326 ile biten lastik 2026'nın 3. haftasında üretilmiştir. Kodun tamamını DOT kodu nasıl okunur? yazısında anlattık.

Toptan alımda zor olan kodu okumak değil, siparişe yazdırmaktır. “Yeni üretim” ya da “taze stok” bir taahhüt değildir; hafta ve yıl teklifte ya da sipariş onayında yazmalıdır. Aynı ebattan birden çok parti varsa en eski DOT'u sorun: yirmi lastiklik bir siparişin on altısı bu yılın, dördü iki yıl öncesinin üretimi olabilir. Takım hâlinde satacağınız dört lastiğin DOT'ları birbirine yakınsa müşteriyle tartışma da baştan kapanır.

Kaç yıllık lastiğin kabul edilebilir olduğuna dair tek bir sayı yok; üreticiler farklı sorulara cevap veriyor. Continental, üretim tarihi beş yıl öncesine dayanan sıfır lastiklerin küçük bir kontrolden sonra kullanılabileceğini yazar. Michelin ise bir üst sınır önerir: yedek lastik dahil her lastik, diş derinliği ve görünüşü ne olursa olsun, üretimden on yıl sonra değiştirilmelidir. Rafta geçen her yıl, müşterinin lastiği kullanabileceği süreden düşer.

Yaş garantide de karşınıza çıkar. Hankook'un Türkiye garanti metni, üretiminden bu yana dört yılı aşmış ve doğru depolanmamış lastiklerdeki ozon ya da hava kaynaklı çatlakları kapsam dışında tutar. Lastik sizin deponuza girdikten sonra da yaşlanır. Avrupa Lastik ve Jant Teknik Örgütü (ETRTO), deponun 35 °C'nin, mümkünse 25 °C'nin altında tutulmasını ve stoğun ilk giren ilk çıkar (FIFO) düzeniyle eritilmesini önerir.

Stok gerçekten var mı, lastik ne zaman teslim edilir?

Listede görünen stokla rafta duran lastik her zaman aynı şey değildir. Tedarikçi stok bilgisini kendi deposundan değil, çalıştığı başka bir firmanın listesinden veriyor olabilir; o liste de saatler önce güncellenmiş olabilir. Siparişten önce şu üç soruyu sorun:

• Lastik hangi depodan çıkacak ve bugün kargoya verilebilir mi?
• Kargoya verildikten sonra dükkâna kaç iş gününde ulaşır?
• Siparişin bir kısmı karşılanamazsa ne olacak: kalanı iptal mi edilecek, sonradan mı gönderilecek?

Son soru göründüğünden önemlidir. Türk Ticaret Kanunu'na (TTK) göre kısmi teslimi çekince koymadan kabul eden alıcı, kural olarak haklarını yalnız teslim edilmeyen kısım için kullanabilir (TTK m. 23). Dört lastiklik takımın ikisi geldiyse eksikliği teslim anında yazılı olarak not düşün.

Teslim süresi de hesaba girer. Müşteriniz cuma günü takım değişimi için randevu aldıysa, çarşamba verilen ve “iki iş günü” denen siparişin cuma sabahı dükkânda olup olmayacağı lastiğin hangi depodan ve saat kaçta çıktığına bağlıdır.

Aynı lastik farklı kodlarla satılıyorsa teklifler nasıl karşılaştırılır?

Aynı lastik her tedarikçide başka bir stok koduyla görünür, çünkü her firma kendi kod sistemini kullanır. İşi asıl zorlaştıran, üreticinin aynı desen ve ebat için birden çok versiyon üretmesidir. 205/55 R16 91V ile 205/55 R16 94V XL aynı ebattır ama aynı lastik değildir: 91 yük endeksi lastik başına 615 kg, 94 ise 670 kg taşıma kapasitesi demektir. XL (extra load) işareti, lastiğin aynı ebattaki standart versiyondan daha ağır yük taşıyacak şekilde güçlendirildiğini gösterir.

Yanakta MO (Mercedes-Benz), N0 (Porsche) ya da yıldız (*, BMW ve MINI) gibi bir işaret varsa lastik, bir otomobil üreticisi için geliştirilip onaylanmış özel bir versiyondur. Porsche, örneğin, kendi araçları için yalnız N işaretli lastikleri test edip onayladığını belirtir. İşaretli lastikle işaretsiz versiyonun fiyatını kıyaslamak iki ayrı ürünü kıyaslamaktır. Ebat ve endekslerin nasıl okunduğu Lastik ebatı nasıl okunur? yazısında.

Toptan lastikte gerçek birim maliyet nasıl hesaplanır?

Karşılaştırılacak değer faturadaki birim fiyat değil, lastiğin dükkânınıza girdiği andaki maliyetidir. Hesap üç parçadan oluşur: birim fiyat, lastik başına düşen kargo ve ödeme koşulunun etkisi. Tekliflerden biri KDV dahil, diğeri hariç yazılmışsa önce ikisini aynı esasa getirin.

Kargo ücretini tedarikçiye sorun, toplam tutarı lastik adedine bölüp birim fiyata ekleyin. Kargonun sipariş başına sabit bir kısmı varsa dört lastiklik siparişte lastik başına düşen pay, yirmi lastiklik siparişe göre yüksek çıkar. Ödeme tarafı da aynı mantıkla işler: taksitli kart ödemesindeki vade farkı ya da komisyon maliyete eklenir, peşin ödemede verilen indirim düşülür.

Rakamla yazılmayan bir kalem daha var: geç ya da eksik gelen lastik. Randevusu kaçan bir müşteri, birim fiyattaki küçük bir farktan daha pahalıya gelebilir. Ortakta'da kargo fiyata dahildir ve alıcı her teklif için tek bir fiyat görür; kargo payını ayrıca hesaplamanız gerekmez.

Ödeme koşulları toptan alımın maliyetini nasıl değiştirir?

Aynı fiyat, ödeme koşuluna göre başka bir maliyete dönüşür. Toptan alımda ödeme peşin (havale), kredi kartıyla taksitli ya da vadeli olabilir. Teklif alırken fiyatın hangi ödeme yoluna göre verildiğini sorun; peşin fiyatla taksitli fiyatı yan yana koymak yanıltır.

Vadeli çalışıyorsanız ödeme gününü yazılı belirleyin. Sözleşmede ödeme günü yoksa kanun devreye girer: işletmeler arası mal tedarikinde borçlu, faturayı aldıktan sonraki otuz günün sonunda ihtara gerek kalmadan temerrüde düşer ve alacaklı faize hak kazanır (TTK m. 1530). Sözleşmeyle kararlaştırılan vade de kural olarak en fazla altmış gündür. Taraflar açıkça anlaşarak ve tedarikçi aleyhine ağır bir haksızlık yaratmadan daha uzun bir süre koyabilir; ancak tedarikçi küçük ya da orta ölçekli bir işletmeyse (KOBİ) ya da siz büyük ölçekli bir işletmeyseniz altmış gün aşılamaz.

Fatura, garanti ve ayıplı mal süreci nasıl işler?

Faturayı geldiği gün kontrol edin: adet, ebat, endeks ve birim fiyat siparişle aynı mı? Kanun burada da süre koyar: faturayı alan kişi sekiz gün içinde içeriğine itiraz etmezse içeriği kabul etmiş sayılır (TTK m. 21).

Ayıplı malda süre daha da kısadır. Tacirler arasındaki satışta ayıp teslim sırasında açıkça belliyse iki gün içinde satıcıya bildirilmelidir. Açıkça belli değilse alıcı malı teslimden sonraki sekiz gün içinde incelemeli ya da inceletmeli, ayıp çıkarsa bu süre içinde satıcıya bildirmelidir (TTK m. 23). Olağan bir incelemeyle görülemeyecek bir ayıp sonradan ortaya çıkarsa satıcıya hemen haber verilmelidir (Türk Borçlar Kanunu m. 223).

Sahada bunun karşılığı basittir: lastikleri teslim anında sayın, yanağı ezilmiş ya da hasarlı lastiği kargo görevlisinin yanında fotoğraflayın, DOT'ları siparişteki bilgiyle karşılaştırın. Bu kontrolü ertesi güne bırakmak, iki günlük sürenin yarısını harcamak demektir.

Müşterinize karşı sorumluluğunuz daha uzundur. Tüketiciye satılan malda ayıptan sorumluluk, kural olarak teslimden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir; müşteri ücretsiz onarım ya da ayıpsız misliyle değiştirme talebini satıcının yanı sıra üreticiye ya da ithalatçıya da yöneltebilir (6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 11 ve 12).

Üretici garantisi ayrı bir yoldur ve şartları markaya göre değişir. Hankook'un Türkiye garanti metni satın alma kanıtı ya da garanti kartı ister, incelemeyi Hankook'a ya da yetkili satıcısına bırakır, DOT'u ya da seri numarası olmayan lastiği kapsam dışında tutar. Garantinin başlangıcı da markaya göre değişir: Continental'in belirttiği gibi birçok marka süreyi satın alma tarihinden başlatır; üretim tarihini esas alan bir markada ise eski DOT garanti süresinden yer.

Bu yüzden siparişten önce tedarikçiye iki soru sorun: Fatura hangi ürün tanımıyla kesilecek? Bir garanti ya da ayıp başvurusunda süreci kim yürütecek?

Kış sezonu için toptan lastik alımı ne zaman planlanmalı?

Taşımacı ve filo müşterilerde kış lastiği talebinin takvimini mevzuat çizer. Şehirlerarası karayollarında yolcu ve eşya taşımacılığında kullanılan taşıtlarda kış lastiği her yıl 15 Kasım ile ertesi yılın 15 Nisan'ı arasında zorunludur. Bu dönem, 4 Ekim 2025'te Resmî Gazete'de yayımlanan tebliğ değişikliğiyle eski 1 Aralık–1 Nisan döneminin yerini aldı. Valilikler uygulamanın il sınırları içinde yapılıp yapılmayacağına ortalama sıcaklıklara bakarak karar verir ve süreyi başta ve sonda birer ay uzatabilir; yani bazı illerde zorunluluk 15 Ekim'de başlayabilir.

Filo müşteriniz varsa ihtiyacı araç başına hesaplayın. Tebliğe göre kamyonet, minibüs ve otomobillerde tüm lastiklerin; kamyon, çekici, tanker ve otobüslerde tahrikli dingillerdeki tüm lastiklerin kış lastiği olması gerekir. Zorunluluk bir ildeki bütün taşımacılar için aynı gün başladığından siparişi son haftaya bırakmak aranan ebadı bulmayı zorlaştırabilir. Ebat bazında ihtiyaç listesini zorunluluktan en az bir ay önce çıkarıp siparişi parça parça vermek, hem ebat seçeneğini hem de DOT'ları kontrol edecek zamanı korur.

Binek araç müşterilerinde takvimi daha çok hava belirler. Kış lastiğinin hangi sıcaklıkta ve ne zaman takılması gerektiğini Kış lastiği ne zaman takılır? yazısında anlattık.

Lastik tedarikçisi seçerken neden birden çok teklif alınmalı?

Tek tedarikçiyle çalışmak rahattır ama karşılaştırma imkânını ortadan kaldırır. Aynı lastik için iki teklif yan yana gelince fiyat farkı kadar DOT ve teslim farkı da görünür; tek teklifte bunları ölçecek bir ölçüt yoktur.

Karşılaştırmanın kuralı yukarıdaki tablodadır: her satır aynı olmalı. Teklifi verenin fatura kesen, ayıp bildirimine yanıt veren kayıtlı bir işletme olması da fiyat kadar önemlidir; iki ve sekiz günlük sürelerin bir anlamı olması için karşınızda bir muhatap bulunmalıdır.

Ortakta'da bir ürünün tedarikçi teklifleri yalnız fiyata göre sıralanır; fiyatlar eşitse stok, o da eşitse teklifin güncelliği belirler. Hiçbir satıcı, Ortakta'nın kendi stoğu dahil, öne alınmaz; üye işletmelerin bilgileri doğrulanır. Ayrıntılar Neden Ortakta? ve Güven ve Kontrol sayfalarında; işletmeniz için üyelik başvurusu da yapabilirsiniz.